artikel

Van R134a naar R1234yf: kan dat, mag dat en kost dat?

Werkplaats & Onderhoud 13826

Het nieuwe koudemiddel R1234yf is veel duurder dan het oude R134a. Over een paar jaar kan dat omgekeerd zijn. En dan? Kun je een oude installatie retrofitten naar het nieuwe gas? En zo ja, mag dat? Autobedrijf Drielanden schakelde een onderzoeksteam in van… vier scholieren. Ze kwamen tot een verrassend professioneel resultaat.

Van R134a naar R1234yf: kan dat, mag dat en kost dat?
Vier scholieren presenteren hun werk, auto-aircodeskundigen van onder meer Denso, Dometic, Gasco, Unicorn en Texa luisteren ademloos toe. (Foto: George Hertel)

De werkplaats van Auto Drielanden in Harderwijk is omgebouwd tot minitheater. Op de bühne staan Dion Marcus, Niek Reeze, Seth Palsgraaf en Jelte de Vries. De vier scholieren van RSG Slingerbos in Harderwijk hebben zich het afgelopen half jaar gestort op het retrofitten van auto-airco-installaties. Het resultaat presenteren ze vandaag.

Auto-aircodeskundigen

Onder de toehoorders zijn natuurlijk docent Ronald Langstraat en opdrachtgever Richard Mulder van Auto Drielanden. Maar ook een hele reeks auto-aircodeskundigen. We zien mensen van onder meer Denso, Dometic, Gasco, Unicorn en Texa. Dat kan maar één ding betekenen, het gaat hier om onderzoek dat we heel serieus moeten nemen.

Nissan Micra uit het begin van deze eeuw met het koudemiddel van vandaag. Joost Bouwmeister van Dometic inspecteert de warmte-isolatie.

R134a was milieuvriendelijk

De vier jonge onderzoekers nemen eerst een stap terug in de tijd: “In 1992 was R134a het nieuwe koudemiddel.” Ze leggen uit dat het gat in de ozonlaag toen een groot milieuprobleem was. Dat gat werd veroorzaakt door CFK’s. Koudemiddel R12 was zo’n ChloorFluorKoolwaterstof. Het had een ODP (ozonafbrekend vermogen) van 1. Opvolger R134a is geen CFK en heeft een ODP van 0. Het nieuwe gas was dus heel milieuvriendelijk.

Ombouw van import

In die tijd deden de meeste auto’s in Europa het nog zonder airco, maar uit de VS geïmporteerde auto’s werden vaak omgebouwd naar R134a. Wat daarvoor vervangen moest worden? “De servicenippels omdat ieder koudemiddel zijn eigen unieke aansluitingen heeft, de O-ringen tussen de leidingen omdat R134a agressiever is voor rubber dan R12 en de filterdroger omdat het systeem open geweest is. Als compressor en condensor nog ok waren, konden die blijven zitten.”

Broeikasgas

Inmiddels is het gat in de ozonlaag zo goed als dicht, maar kwam er een nieuw milieuprobleem voor in de plaats: het versterkte broeikaseffect. Veel gassen die we in de atmosfeer brengen werken als het glas van een broeikas. Ze laten zonnestraling door, maar de door de aarde gereflecteerde straling houden ze tegen. Kooldioxide (CO2) heeft die eigenschap. Maar R134a doet dat nog veel en veel sterker. 1430 keer om precies te zijn. Die waarde wordt Global Warming Potential of GWP

Er mag absoluut geen R134a in het systeem achterblijven en liefst ook zo weinig mogelijk oude olie.

genoemd.

R134a doet 5 %

Met die GWP van 1430 in het achterhoofd, vergelijken de scholieren het effect dat R134a uit auto-airco’s heeft, met dat van de CO2 die uit auto-uitlaten komt. Ze maken daarbij gebruik van rekenwerk dat AMT eerder deed. Heel goed! (Zie: Rekenen aan de Broeikas: airco versus uitlaat.) De uitkomst van die sommetjes: “Ontsnappend R134a is verantwoordelijk voor zo’n 5 % van het broeikaseffect dat auto’s via airco en uitlaat samen veroorzaken.”

Van 5 naar 0

Dat is best aanzienlijk. Niet vreemd dus dat koudemiddelen met een GWP groter dan 150 inmiddels niet meer zijn toegestaan in nieuwe auto’s. In steeds meer auto-airco’s komen we daarom R1234yf tegen. “Dat nieuwe koudemiddel heeft een GWP van 4. Zou het in vandaag al in alle Nederlandse  auto’s zitten dan verlaagt dat het broeikasaandeel van die 5 % tot vrijwel 0 %”, leggen de vier scholieren uit.

Spoelen van het aircosysteem speelt een belangrijke rol in het retrofitstappenplan. Voor de duidelijkheid: dat gebeurt niet met het aircoserviceapparaat, maar met een speciale spoelmachine (rechts op de foto). “Deze Ekoflush-machine van Unicorn werkt met een reinigend spoelmiddel en 8 bar druk”, licht Richard Mulder toe.

Handen uit de mouwen

Goed, op milieugebied is veel te winnen met de ombouw van R134a-installaties naar R1234yf. Maar kan het ook? Om dat uit te zoeken vergeleken Dion, Niek, Seth en Jelte beide aircosystemen met elkaar. En bouwden ze samen met Auto Drielanden een 18 jaar oude Nissan Micra om naar het nieuwe gas.

Ze lopen alle aanpassingen door. Allereerst de meest in het oog springende: de servicenippels. Bij ombouw moeten die aangepast worden. Dat kan met zogenoemde smartsplices: “Dat zijn servicenippels aan een adapter. Je zaagt de servicenippels eruit en schroeft de smartsplices ertussen.”

Geen discussie over verdamperdruk

Als koudemiddel lijken R134a en R1234yf sprekend op elkaar. De aircosystemen met deze gassen werken dan ook met vrijwel dezelfde drukken. Toch heeft de verdamper van een R1234yf-systeem een ander keurmerk.

“Verdampers worden vaak getest op 10 bar”, leggen de jongens uit. “Om 10 bar aan gasdruk te bereiken moet het koudemiddel in de verdamper opwarmen tot 43 °C. In bedrijf is de druk in de verdamper zo’n 2 bar.” Maar: “Auto Drielanden test R134a-verdampers al jaren op 15 bar en daar kunnen ze tegen”.

De milieuwaarde van ombouw naar R1234yf is € 300

Niet aankomen

Het verschil zit dan ook niet zozeer in druk: “Het keurmerk zegt dat een verdamper alleen onderhouden mag worden door gecertificeerd personeel en dat een verdamper na verwijdering niet mag worden hergebruikt.” Kortom, de verdamper mag blijven.

Gevaarlijk?

Het nieuwe keurmerk kan te maken hebben met de brandgevaarlijkheid van R1234yf. In tegenstelling tot R134a kán R1234yf branden. Maar dat gaat niet van harte. De brandbaarheid is absoluut niet vergelijkbaar met die van benzine of diesel en ook niet met die van bijvoorbeeld de hydraulische vloeistof voor de stuurbekrachtiging. Deskundigen hebben dan ook sterke twijfels bij de geloofwaardigheid van enkele horrorfilmpjes over de brandgevaarlijkheid van R1234yf, die de ronde doen op YouTube.

“Vervang de sticker onder de motorkap en plaats een extra sticker nabij de A-stijl”, zegt het stappenplan.

Plaats van het expansieventiel

Verder is niet helemaal duidelijk of R1234yf schadelijker zou kunnen zijn bij inademing dan R134a. De jonge onderzoekers constateren wel dat het expansieventiel bij R1234yf-installaties veelal in de motorruimte zit. “Zit het ventiel op de verdamper, dan kun je het bij ombouw niet naar de motorruimte verplaatsen.” En eigenlijk is dat ook niet nodig: “Er zijn ook R1234yf-systemen met het expansieventiel op het schutbord. Dan zitten twee van de vier aansluitkoppelingen in de motorruimte, maar de andere twee in de cabine.”

Trend naar veiligheid

Na afloop van de presentatie komt Richard Mulder op dit punt terug: “Je ziet een trend naar minder aircoleidingkoppelingen in de cabine. Ik denk dat dat niet zozeer met het nieuwe koudemiddel te maken heeft, maar veel meer met het steeds veiliger maken met de auto. Ik weet niet of R1234yf schadelijker is voor de mens dan R134a, maar autofabrikanten willen bij allebei zo veel mogelijk uitsluiten dat het ooit vrij kan komen in de cabine.”

R1234yf is veel minder schadelijk voor de aardse broeikas. Dat komt omdat het veel sneller uiteen valt. In het milieu is dat een voordeel, in de airco-installatie niet per sé. Ook als het met R134a in aanraking komt valt het uiteen. Wie zijn kostbare voorraad R1234yf niet in de waagschaal wil stellen kan niet zonder een koudemiddelanalyser. In de Nissan Micra zit 100 % R1234yf.

Stap voor stap

Voor de daadwerkelijke ombouw maakten de jongens een stappenplan. Daarin spelen het leeghalen en spoelen van de airco-installatie een grote rol. Er mag absoluut geen R134a in het systeem achterblijven en liefst ook zo weinig mogelijk olie: “Volgens Unicorn maximaal 10 %”, weten de scholieren. “Zowel R134a als R134a-olie zijn namelijk schadelijk voor het nieuwe koudemiddel.”

Dat spoelen gebeurt na demontage van de compressor en filter/droger en nadat het expansieventiel is vervangen door een dummy. En let op: “Met een speciale spoelmachine.”

Weg met de olie

Voor het verwijderen van de olie uit de compressor bedachten de jongens een methode waarmee ze de hoeveelheid oude olie tot onder de 10 % kunnen terugbrengen: “Legen, als het kan via het aftapgat en draai ondertussen aan de pulley. Voeg 25 % nieuwe yf-olie toe en laat weer leeglopen terwijl je aan de pulley draait. Herhaal dat enkele malen tot er alleen nog heldere olie uit het aftapgat komt. Draai de aftapplug erop en vul met 95 % yf-olie. We gaan er immers vanuit dat er nog zo’n 5 % oude olie inzit.”

Meer stappen

Verder schrijft het stappenplan voor om ook de O-ringen bij de aansluitingen van compressor en filterdroger te vervangen en warmte-isolatie te plaatsen om die leidingen die dichtbij het uitlaatspruitstuk zitten. En het stappenplan doet de suggestie om eventueel een brandblusser en een noodhamer in het interieur te plaatsen.

Hé, nieuwe kentekenserie? Nee, nieuw koudemiddel!

Defecte airco retrofitten

Op dit moment is R1234yf nog royaal duurder dan R134a. Veel behoefte aan retrofitten zal er dus niet zijn. Over enkele jaren kan die prijsverhouding weleens heel anders zijn lazen de vier scholieren op AMT.nl. (Alweer heel goed!) In de praktijk zal retrofitten dan ter sprake komen als er al iets met de installatie aan de hand is. Dus bevat het stappenplan aparte stappen voor het retrofitten van een lek systeem, een systeem met een defecte condensor en een systeem met een gecrashte compressor. In dat laatste geval moeten zowel compressor als condensor vervangen worden, omdat het gruis van de defecte compressor niet volledig uit de condensor te spoelen is.

Oude Micra, nieuw koudemiddel

Met dit stappenplan in de hand gingen de vier scholieren de oude Nissan Micra te lijf. Natuurlijk kregen ze daarbij de nodige hulp van Auto Drielanden. Het resultaat staat prominent te pronken in de werkplaats van Auto Drielanden. “De koudemiddelanalyser zegt dat er 100 % R1234yf in het systeem zit. Het systeem is 100 % lekvrij en de airco presteert zoals die hoort te presteren”, klinkt het trots.

Kost dat?

Goed werk, maar wat kost nou zo’n ombouw. Daarvan maakten de jongens een gedetailleerde berekening. Inclusief de onderdelen, de olie het koudemiddel en de werkplaatsuren kwamen de jongens op € 646 inclusief BTW. Maar: “Als je de ombouw doet in plaats van een normale servicebeurt mag je die kosten er aftrekken.” Dan blijft er nog € 548 over.

Moest er toch al gerepareerd worden, dan wordt het verschil kleiner. Bij een defecte condensor zou de klant toch al € 497 kwijt zijn, bouw je dan meteen om dan komt er nog € 426 bij. En bij een kapotte compressor berekenen de vier onderzoekers de meerprijs van ombouwen zelfs op slechts € 161.

Een stappenplan, kostenraming en juridisch onderzoek. Opdrachtgever Richard Mulder van Auto Drielanden kan het allemaal nalezen in een helder geschreven rapport. Goed werk!

Mag dat?

Ok, als R134a straks echt duur gaat worden en R1234yf goedkoper kan retrofitten dus aantrekkelijk worden. Volgende vraag: mag het dan ook? Om dat uit te vissen deden de vier een heus juridisch onderzoek. “EU-richtlijn 2006/40/EG zegt dat retrofitten niet mag als het nieuwe koudemiddel een GWP heeft van meer dan 150. Kortom, van R134a naar R1234yf mag, andersom niet.

Ook de typegoedkeuring van de auto vervalt niet: “Daarvoor is een wijziging van de constructie nodig. Een ander koudemiddel valt daar niet onder.” Moet de auto dan misschien opnieuw gekeurd worden door de RDW?  “Nee, volgens artikel 6.3 van de regelgeving voertuigen is dit geen keuringsplichtige wijziging.” Voor de zekerheid vroegen de jongens het nog na bij een inspecteur belast met toezicht en handhaving regelgeving F-gassen, maar ook daar geen probleem.

Toch niet?

Ok, juridisch staan alle seinen op groen dus? Ho ho, niet zo snel: “Wat gebeurt er als het koudemiddel via de verdamper in de cabine terechtkomt en toch ontvlamt? Is het garagebedrijf dat de ombouw deed dan aansprakelijk?” Op verzoek van de vier scholieren boog Bovemij, de garageverzekeraar van Auto Drielanden zich over dat vraagstuk. Conclusie van de experts daar: “Er is nog geen algemene methode bekend voor dit retrofitten, daarom dekken we geen schade die ermee in verband kan worden gebracht.”

En dus presenteren de vier scholieren hun conclusie: “Het is goed mogelijk in de praktijk, het mag van de wet, alleen de verzekering dekt het nog niet.”

Doorpakken!

De vier hebben indruk gemaakt. De deskundigen hebben een uur lang op het puntje van hun stoel zitten luisteren, docent Ronald Langstraat geeft een 9 en opdrachtgever Richard Mulder is dik tevreden. Hij heeft de jongens alweer ‘ingehuurd’ voor een nieuwe klus: “Nu is het zaak aan te tonen dat R1234yf niet schadelijker is voor inzittenden dan R134a. En jullie kunnen de subsidiemogelijkheden onderzoeken.”

Milieuwaarde

Hoe hoog zo’n subsidie zou moeten zijn: “Vanaf 2021 komt er € 6.000 subsidie op elektrische auto’s. Als zo’n auto op groene stroom rijdt, brengt hij de CO2-uitstoot met 100 % terug. We hebben gezien dat de ombouw het effect op de aardse broeikas met 5 % terugbrengt. Dat zou dus € 6.000 * 5 % = € 300 subsidie waard zijn.”

Wie weet bouwen aircospecialisten straks duizenden en duizenden auto’s om naar het nieuwe koudemiddel. Met dank aan Dion, Niek, Seth en Jelte.

 

Reageer op dit artikel