blog

Rekeningrijden ja of nee, wat is wijsheid? 

Ondernemen Premium 2096

Het R-woord wordt nog veelal gemeden, maar termen als ‘eerlijk betalen voor mobiliteit’, ‘betalen naar gebruik’ en ‘verhandelbare spitsrechten’ duiken weer op. Kortom, rekeningrijden mag dan in 2009 onder luid gejuich zijn afgeserveerd, het komt terug op de agenda. Goede ontwikkeling?

Rekeningrijden ja of nee, wat is wijsheid? 
“Rekeningrijden is effectiever dan alle andere maatregelen. 20 tot 50 % filevermindering moet echt haalbaar zijn”, zegt hoogleraar Transportbeleid Bert van Wee.

Na jaren rust op rekeningrijdenfront, dook de kilometerheffing begin 2017 weer op. Toen we ons kort voor de Tweede Kamer-verkiezingen verdiepten in de mobiliteitsparagrafen van de verkiezingsprogramma’s van de verschillende partijen kwamen we het in een groot deel van die boekjes tegen. Maar wel steeds in bedekte termen. Bij de PvdA heette het ‘Eerlijk betalen voor mobiliteit’, bij de SP: ‘Niet het bezit van een auto maar het aantal gereden kilometers bepaalt voortaan de wegenbelasting’, het CDA sprak van ‘Slimme mobiliteit’ en bij GroenLinks staat in het hoofdstuk ‘Prettig leven’ dat er een ‘Een eerlijke kilometerprijs’ moet komen. 

Een blik ‘deskundigen’ 

Nu komen we in de volgende fase, die van de deskundigen. In een recent artikel in het Financieele Dagblad komen ze allemaal aan het woord. Transportprofessor Bert Van Wee schroomt als enige niet meer om het R-woord gewoon te gebruiken: “Rekeningrijden is effectiever dan alle andere maatregelen. 20 tot 50 % filevermindering moet echt haalbaar zijn.” 

Oh oh oh, de belastingen 

Elektronische tolheffing in Singapore, maar een landelijk systeem van rekeningrijden zoals politici en deskundigen wilden in 2009 bestaat nog nergens ter wereld.

Steven van Eijck, voorzitter van de RAI Vereniging denkt mee met de overheid: “Tegen 2025 zijn elektrische auto’s, waarvoor de aanschafbelasting BPM niet geldt, niet langer duurder dan benzine- of dieselauto’s. Dat betekent dat de BPM-inkomsten verder dalen. Ook de accijns op fossiele brandstoffen zal steeds minder geld in het laatje brengen, dus we moeten wel naar een ander systeem toe.” 

Gaat Van Eijcks zorg nog uit naar de staatskas, Bertho Eckhardt, algemeen voorzitter van de Bovag maakt zich vooral zorgen over die arme sloebers die ook over een paar jaar nog steeds op benzine of diesel rijden: “De belastingdruk mag straks niet puur op de schouders van de conventionele automobilisten terecht komen.” 

Klopt dat? 

Kom, laten we beide heren even uit de droom te helpen. In Nederland zijn nu zo’n 8,5 miljoen personenauto’s. Niet meer dan enkele tienduizenden daarvan worden zuiver elektrisch aangedreven. Onze overheid ziet dat aantal graag oplopen tot twee miljoen in 2030. Met het huidige groeitempo van het wagenpark zou dat best weleens twee miljoen op een totaal van 10,5 miljoen kunnen zijn. Met andere woorden, het aantal niet-elektrische auto’s blijft ongeveer gelijk. Waarom zouden die dan tegen die tijd de BPM en accijns niet meer kunnen opbrengen? 

En de brandstof? 

Wat die accijns betreft: wie zijn energierekening bestudeert, ontdekt dat de overheid op iedere kWh zo’n 13 cent naar zich toe haalt. Bij veel elektrische auto’s kom je zo al snel op een dikke € 2,50 per 100 km aan ‘brandstofbelasting’. Tank je bij een openbare laadpaal of op een snellaadstation, dan loopt dat nog hoger op. Zo zit je al snel op of boven de € 3,50 brandstofbelasting per 100 km van een zuinige diesel… 

Rekeningrijden: je bent vóór of dom, kies maar!

Stom, helemaal niet aan gedacht!  

En ok, mocht het allemaal nóg veel sneller gaan met de groei van het elektrisch wagenpark, wat is er dan op tegen om ook elektrische auto’s te belasten met BPM, bijtelling en accijns?         

Argumenten? Niet nodig!    

Goed, de argumenten zijn dus niet allemaal even sterk. Maar toch, het zijn argumenten. Woordvoerder Tom Huyskens van de Bovag vindt dat zelfs al niet meer nodig: “Iedereen die er een beetje verstand van heeft is voorstander van betalen naar gebruik.” Tja, je bent vóór of dom, kies maar! 

Met argumenten van die dommerikjes maken de deskundigen korte metten. Lees maar mee in het FD als Bert van Wee het over privacy heeft: “Alleen mensen die toch al tegen rekeningrijden zijn gebruiken dat argument.”   

De drie voordelen van rekeningrijden  

Zijn die deskundigen dan allemaal zelf een beetje dom? Nee hoor, helemaal niet. Aan rekeningrijden zitten echt wel voordelen. We zetten de drie belangrijkste op een rij. 

Voordeel 1: Buitenlanders betalen ook mee 

Ook Buitenlanders betalen mee aan de Oostenrijkse wegen. Daar hebben de Oostenrijkers geen hightech kilometerhefsysteem voor nodig.

Met een kilometerheffing kun je ook buitenlanders laten betalen voor hun gebruik van de Nederlandse wegen. Goed argument. Wel jammer dat de kilometerheffingplannen uit 2009 alleen voor auto’s met Nederlandse kentekens bedoeld waren. De systemen die toen op de tekentafel lagen konden buitenlandse kentekens niet aan. Bovendien weet iedereen die weleens met zijn auto in het buitenland komt dat ze daar veel eenvoudiger middelen hebben bedacht om buitenlanders mee te laten betalen. Wat te denken bijvoorbeeld van het snelwegvignet?    

Voordeel 2: Einde aan de BPM-fraude 

Tja, de BPM. Zijn opbrengsten zijn onmisbaar voor vadertje staat, maar deze belasting heeft ook heel lelijke kanten. Sinds er BPM-teruggave geldt bij export, lijkt BPM-fraude wel een nationale hobby. Vervelend, maar aan de andere kant, een kilometerheffingsysteem zoals de deskundigen voorstaat is nog nergens ter wereld in gebruik. Als we nou weten hoe ‘succesvol’ onze overheid in de regel is met automatiseringsprojecten (google er voor de grap eens op!), dan gaan we nog terugverlangen naar de achteraf-eigenlijk-toch-nog-helemaal-niet-eens-zo-grote schade door BPM-fraude.   

Voordeel 3: Eerlijk betalen voor mobiliteit  

Met rekeningrijden gebruik je het prijsmechanisme om een schaars goed eerlijk te verdelen. Voor de duidelijkheid: over een rijstrook kunnen maximaal 1500 tot 1800 voertuigen per uur. Maar in de spits zijn er veel rijstroken waar meer voertuigen over willen rijden. Dan loopt het vast. Met rekeningrijden kun je per tijd en wegvak de prijs zo vaststellen dat je alleen nog die 1500 tot 1800 automobilisten overhoudt die het ervoor over hebben: weg file! 

Straks gaat de overheid bepalen wie belangrijke kilometers maakt en wie niet

The invisible hand 

Geweldig toch? Zeker, dit is kapitalisme in zijn aller zuiverste vorm. Ongebreidelde marktwerking, Adam Smith zou trots zijn! Je zou het ook kunnen toepassen op de wachtlijsten in de gezondheidszorg: wie het meest betaalt is het eerst aan de beurt. Wie minder biedt, wacht. Het is de natte droom van iedere liberaal maar een gruwel voor een rechtgeaarde sociaaldemocraat. Dat maakt het ook zo vreemd dat nu juist de linkse partijen voor zijn en de VVD tegen. 

BPM nivelleert 

Dat is extra vreemd omdat het rekeningrijden in de plaats moet komen van de BPM. En die BPM mag dan een gedrocht zijn, hij heeft ook zijn mooie kant. Ga maar na. Een bijstandsmoeder die een 15 jaar oud Atoz-sje koopt om haar kinderen naar school te brengen (ze moet wel, op de fiets is te gevaarlijk met al die ouders die hun kinderen met de auto naar school brengen) betaalt geen BPM. Die is al lang en breed afgeschreven, dus de BPM zit zelfs niet meer in de prijs. 

Een Zuidas-bankier daarentegen, betaalt de hoofdprijs aan BPM op zijn fonkelnieuwe Panamera. Tenminste…, nu nog. Straks betaalt hij breed lachend dezelfde kilometerheffing als de bijstandsmoeder. 

Belangrijke kilometers 

Oh eh, wacht even. Misschien betaalt zij nog wel meer. Lees maar mee in het FD: “Zelf heeft Van Eijck eerder een model in gedachten waarbij een loodgieter – die wel in de spits moet reizen – minder betaalt dan bijvoorbeeld een oudere die ook op een ander moment had kunnen reizen.” 

Oef, dit is echt eng! Straks gaat de overheid bepalen wie belangrijke kilometers maakt en wie niet. Ja ja…, weet je het nog: “Alleen mensen die toch al tegen rekeningrijden zijn gebruiken het privacy-argument.” 

Een kilometerheffing maakt nieuwe auto’s goedkoper in aanschaf en oude duurder in gebruik

Een beetje doorzichtig 

Ten slotte. Zoals we gezien hebben, maakt een kilometerheffing nieuwe auto’s goedkoper in aanschaf en oude duurder in gebruik. Oude auto’s zullen dus eerder naar het buitenland verdwijnen en er zullen meer nieuwe verkocht worden. Wie beseft dat de RAI de vereniging van auto-importeurs is, snapt ineens waarom voorzitter Steven van Eijck zo’n hartstochtelijk voorstander is van rekeningrijden. Aan de ‘mobiliteitstafel’ die moet nadenken over plannen om de klimaatdoelstellingen van Parijs te halen, verkoopt hij rekeningrijden zelfs als oplossing voor minder CO2-uitstoot. Logisch ook wel, hij kan daar moeilijk zeggen: “Mijn leden verkopen er meer auto’s door en na ons de zondvloed.”   

Export van werkgelegenheid 

Voor Nederland als geheel, met zijn beperkte eigen auto-industrie, is die verschuiving van oud naar nieuw minder gunstig. Het verplaatst immers de werkgelegenheid vanuit de onderhouds- en reparatiewerkplaatsen in Nederlandse autobedrijven naar autofabrieken in Duitsland, Frankrijk, Spanje, Tsjechië, Turkije, Marokko en al die andere landen waar onze nieuwe auto’s vandaan komen.  

Als het straks aankomt op debatten en beslissingen over rekeningrijden wens ik onze politici veel wijsheid toe.  

Reageer op dit artikel