artikel

Wat adviseren leveranciers voor het werken aan hybride en EV’s?

Werkplaats & Onderhoud 5731

3,2 procent van het Nederlandse wagenpark beschikt inmiddels over een hybride of volledig elektrische aandrijving. Wat heb je nou echt nodig aan gereedschappen en materialen om die voertuigen te kunnen onderhouden en repareren? En welke investeringen zijn daarvoor nodig? Die vragen stelden we aan een reeks opleiders en leveranciers.

Wat adviseren leveranciers voor het werken aan hybride en EV’s?
“VDE staat voor Verein Deutsche Elektriker”, zegt Förch. “Dit is een keurmerk voor alle gereedschappen die gebruikt worden bij hoge voltages tot 1.000 volt. Vooral het normale gereedschap is belangrijk. Denk aan dopsleutels met VDE-isolatie, of een striptang en je steeksleutel.”

Sinds 2014 kennen we de NEN9140. Dat is de norm voor veilig werken aan EV’s en HEV’s in het garagebedrijf. Arjen Woudstra is een van de leden van de commissie die betrokken was bij de herziening van die NEN9140. En we kennen hem natuurlijk van de ‘GMTO storingsdiagnose in de praktijk’-artikelen in AMT. Hij geeft antwoord op de vraag welke gereedschappen en materialen je nodig hebt om hybride en elektrische auto’s te kunnen onderhouden en repareren. Maar voor hij dat doet, eerst een waarschuwing: “Let op, met alleen een investering in gereedschap ben je er niet.”

Wat moet je weten, kunnen en hebben?

Duidelijk, daar komen we straks op terug. Nu toch eerst de gereedschappen en materialen. “Wat je nodig hebt, hangt af van de werkzaamheden die je gaat verrichten aan e-voertuigen. Vanuit onze praktijkervaring hebben we dit bij GMTO opgedeeld in drie categorieën. De benodigde equipment is aanvullend op wat je normaal gesproken al hebt in je werkplaats”, legt Woudstra uit.

In te delen in drie categorieën

Die drie categorieën zijn: Onderhoud en reparatie, Diagnose en Schade. Woudstra begint met de eerste. “Voor onderhoud en reparatie is in de werkplaats al gereedschap aanwezig en in de meeste gevallen ook een communicatietool. Daarmee kun je in principe alle werkzaamheden uitvoeren. Bij e-voertuigen kan het voorkomen dat er HV-componenten vervangen moeten worden tijdens reparatie of dat er in de buurt van deze componenten gewerkt moet worden. Het is dan nodig om het voertuig veilig te stellen. Daar heb je een aantal basale dingen voor nodig.”

“Allereerst afzetmateriaal, bijvoorbeeld palen en ketting om het voertuig te markeren als hoogspanningsgevaarlijk. Verder elektrisch isolerende handschoenen voor het losnemen van de HV-verbinding, zoals een serviceplug. En dan een multimeter of duspol die geschikt is voor hoge spanningen én een juiste isolatiewaarde heeft. Bij GMTO hebben we dit samengebracht in ons standaardpakket.”

 

Het lijstje van KS Tools: “Afzetpalen met ketting, een geïsoleerde gereedschapsset, een tweepolige spanningszoeker met veiligheidsisolatie, veiligheidsschoenen voor elektromonteurs, veiligheidshelm en een hydraulische aflegtafel voor het batterijpakket.”

Geen gereedschap zonder training

Rijpma Equipment is leverancier van de Consul-hefbruggen. Op de laatste Automechanika in Frankfurt introduceerde dat merk zijn tweekoloms hefbrug die zowel op de dorpel als op de wielen kan opnemen. Praktisch, want daardoor kun je er zowel een smart fortwo als een Tesla met 3 meter wielbasis mee heffen. Verder levert Rijpma een Consul-heftafel met optioneel chassis voor accupakketten.

Dat pakket bevat overigens niet alleen gereedschappen en materialen: “Nee, wanneer je jezelf hebt voorzien van equipment ben je namelijk nog niet klaar om aan de slag te gaan. De NEN9140 schrijft voor dat er een ev-WerkVerantwoordelijke aanwezig moet zijn om bij iedere klus een risico-inventarisatie te maken.

Personeel moet daar voor opgeleid zijn. Dat is ook logisch, hoe kun je anders de risico’s beoordelen? Daarom bevat het standaardpakket van GMTO (en Tech360) ook de opleiding tot ev-Vakbekwaam Persoon/ev-WerkVerantwoordelijke, de nieuwe NEN-norm (van 2019), een muurschilderkenning en gratis toegang tot de helpdesk voor alle hybride- en EV-vragen, voor een eenmalig totaalbedrag van € 1.049,-.”

‘ook sommige werkzaamheden aan de verbrandingsmotor vereisen het spanningsloos maken van het HV-systeem’

En voor de duidelijkheid: “Zonder ev-WerkVerantwoordelijke kan je eigenlijk helemaal niet aan e-voertuigen werken. Er is dan geen kennis in huis om risico’s met betrekking tot het HV-systeem goed te kunnen beoordelen. Bedenk dat je al voor het bijvullen van de vloeistoffen bij deze auto’s die risico’s moet beoordelen. Wat moet je bijvoorbeeld doen wanneer de vloeistof in het reservoir van het HV-systeem veel te laag staat en er geen uitwendige lekkage te zien is?”

Veilig meten aan hoge spanningen

Terug naar het gereedschap. Categorie twee is Diagnose. Woudstra: “Daarvoor is in de meeste werkplaatsen al specifieke meetapparatuur, zoals een scope, aanwezig. Bij e-voertuigen komt er nog wat bij. De HV-componenten in een e-voertuig moeten geïsoleerd zijn ten opzichte van de rest van het voertuig.

Om goed te kunnen vaststellen of dit zo is, en om vast te stellen waar een eventueel isolatieprobleem zit, heb je een mega-ohmmeter nodig. Zo’n apparaat meet isolatieweerstanden met meetspanningen tot 1.000 volt. Zo kan je bepalen of er bij de normale werkspanning niet alsnog doorslag plaatsvindt.”

Autec-VLT: ruimte voor de heftafel

Was de afstand tussen de stempels een paar jaar geleden nog 1.300 mm, door de inzet van bredere platformen in de auto-ontwerpen ging dat al naar 1.500 mm. Maar bij de huidige elektrische voertuigen kan 1.800 mm nodig zijn.

“Bij aanschaf van een nieuwe hefbrug is het verstandig rekening te houden met de specifieke aspecten van het werken aan elektrische of hybride voertuigen”, zegt Autec-VLT. De equipmentleverancier legt uit dat er voor enkele automerken heftafels beschikbaar zijn, die gebruikt worden bij het uitbouwen van de elektrische aandrijflijn of de hoogvoltage batterij. Dan moet er onder de hefbrug natuurlijk voldoende ruimte zijn voor zo’n heftafel annex werkbank. Met zijn tweekoloms hefbruggen en extra brede stempelhefbruggen met armen of plateau’s biedt Autec VLT-die ruimte.

Milli-ohmmeter

Een ander mogelijk EV-probleem zit in de spoelen van de elektromotoren. “Bij kortsluiting in de windingen van de stator van de elektromotor verandert de weerstand van de stator. Nu is die weerstand vaak al zo laag dat je die met een normale multimeter überhaupt niet kan meten. Laat staan dat je kunt meten dat er een kleine afwijking is door sluiting. Bij GMTO hebben we hiervoor een milli-ohmmeter ontwikkeld. Die is speciaal geschikt voor de elektromotoren in e-voertuigen en werkt samen met iedere scope en multimeter. Zo kom je voor diagnose op twee aanvullende tools. Die zitten in ons Hybride en EV diagnosepakket.”

Werken aan schadevoertuigen

De derde categorie is Schade. “Bij schade kan je in sommige gevallen niet meer op de normale wijze aan een voertuig werken. Het accupakket kan vervormd zijn, of de middelen om het voertuig veilig te stellen, zoals de serviceplug, zijn niet meer bereikbaar. Het is dan belangrijk om extra veiligheidsmaatregelen te nemen bij het veilig maken van het voertuig. Als je niet goed kunt vaststellen of componenten spanningsloos zijn, gebruik je geïsoleerd gereedschap.

Bij beschadigde accupakketten kan je gebruik maken van adembescherming zodat je geen giftige dampen inademt. En als je niet weet of de veiligheidsmaatregelen van het voertuig nog goed functioneren door de schade, gebruik je gelaatsbescherming bij het losnemen van HV-verbindingen. Deze gereedschappen hebben we ondergebracht in ons Hybride en EV schadepakket.”

Zo'n rubberen mat valt wel lekker zacht

Je hebt niet alles nodig

Woudstra benadrukt nog eens dat het type werkzaamheden aan zo’n EV of HEV dus bepalend is voor de equipment die je écht nodig hebt: “Wij hebben het ondergebracht in die drie pakketten om er voor de garagist geen HV-jungle van te maken.” Wat hij daarmee bedoelt? “Er wordt veel equipment aangeboden die niet direct nodig is.

Denk aan een geïsoleerde waterpomptang of een isolerende mat of vloer. Die laatste gaat je niet echt helpen. Een e-voertuig is niet geaard en het staat op vier rubber banden. Zo’n mat helpt alleen wanneer je onder spanning staat (bijvoorbeeld via je linker- en je rechterhand), en je daardoor neergaat. Dan valt zo’n mat lekker zacht”, zegt Woudstra met een knipoog.

Welke investeringen nodig zijn om hybride en elektrische voertuigen te onderhouden en te repareren? “Een basispakket geïsoleerd gereedschap kost € 566,-, deze multimeter, megger en isolatiemeter kost
€ 404,-. Maar gereedschap is niet het duurste, denk ook aan opleiding en accreditatie”, zegt Facom.

Wat kan en mag je?

Ten slotte nog even over de training. Wat leer je daar nou precies en wat kan en mag je als je ‘m gedaan hebt? Woudstra: “Bij GMTO en Tech360 is de opleiding tot ev-Vakbekwaam Persoon/ev-WerkVerantwoordelijke een tweedaagse training (€ 450,-). Die stoomt je klaar voor het werken aan e-voertuigen inclusief diagnose aan accupakketten, meten met een milli-ohmmeter en mega-ohmmeter in de praktijk.

Wanneer je bent aangesteld als ev-WerkVerantwoordelijke, kan in de werkplaats gewerkt worden aan e-voertuigen. Ook door anderen, mits je die goed instrueert. Hoe deze instructies moeten worden vastgelegd staat in de NEN-norm. Wanneer het wenselijk is dat ook ander personeel wordt opgeleid om meer kennis en kunde in de werkplaats te krijgen, kan je ervoor kiezen om iemand op te leiden tot ev-Voldoende Onderricht Persoon. Dit is een eendaagse training.”

Wat adviseren Snap-on en Innovam/AutoNiveau?

We kregen nog veel meer reacties om in één artikel aan het woord te laten. Volgende week lees je de adviezen van Snap-on, Innovam/AutoNiveau en Denso.

Reageer op dit artikel