artikel

Champion bougies zijn terug

Techniek 2209

Champion, ooit was dat hét merk als het om bougies ging. Maar dat was ooit. In de afgelopen decennia nam NGK die rol over. Maar Champion is terug, met een eigen Europese state-of-the-art bougiefabriek in het Franse Chazelles-sur-Lyon. En met meer dan bougies alleen.

Champion bougies zijn terug
De hulzen worden grotendeels koudgevormd.

Eerst kort twee waar gebeurde verhalen. Fransman Albert Champion was fietskoerier en later wielrenner. In 1899 won hij Parijs-Roubaix. Maar blijkbaar ging fietsen hem niet snel genoeg, hij ging zich bezighouden met motorsport. En omdat hij niet tevreden was over de beschikbare bougies, startte hij zijn eigen productie. Via onder meer OE-levering voor de T-Ford werd Champion een wereldwijd bekend merk. In 1998 kwam het in handen van… Federal-Mogul.

Dan historie twee. Nog ouder dan Champion is het Franse bougiemerk Eyquem. Maurice Eyquem, jeugdvriend van Louis Renault, produceerde zijn eerste bougie al in 1899. In 1963 verhuisde Eyquem zijn productie van Parijs naar Chazelles-sur-Lyon. Daar had het bedrijf de fabriek overgenomen, waarin het Engelse KLG al sinds 1938 bougies produceerde. Bijzonder detail: voor 1938 was die fabriek in gebruik voor de productie van hoeden. Via een reeks eigenaren kwam de Eyquem-fabriek in 2012 in handen van… alweer Federal-Mogul.

Kort voor die tijd stuurde de directie van Federal-Mogul de Engelsman met Italiaanse roots Sandro Pino naar Chazelles om te onderzoeken of dit de fabriek was waarmee F-M bougiemerk Champion weer op de kaart kon zetten in Europa. Pino rapporteerde positief, en na een ingrijpende verbouwing produceert de fabriek nu OEM- en aftermarketbougies voor alle grote Europese autofabrikanten.

Dat maakt het aandraaien met de momentsleutel bij montage nog belangrijker

Hart van de bougie

Deze isolators zijn nog van klei. Na dertig uur bij meer dan 1.500 °C krijgen ze hun keramische eigenschappen.

Deze isolators zijn nog van klei. Na dertig uur bij meer dan 1.500 °C krijgen ze hun keramische eigenschappen.

“Op de interne en externe pakking na, produceren we hier alle onderdelen van de bougie vanuit grondstoffen”, zegt Sandro Pino. Hij begint met het keramische deel, de isolator: “Dat onderdeel is bepalend voor de kwaliteit.

Het is het hart van de bougie. Was de ontstekingsspanning vroeger 10 kV, inmiddels moet dit deel 45 kV isoleren, terwijl de diameter van bougies steeds kleiner wordt. Dat stelt hoge eisen aan materiaal en toleranties.”

In de productie zien we hoe een mengsel van keramisch materiaal en water in een tien uur durend proces gemixt wordt. “Dat is nodig om precies de goede deeltjesgrootte te krijgen voor de eigenschappen die we willen.” Daarna wordt het materiaal gedroogd en ook dat luistert nauw: “Blijft het te vochtig, dan kleeft het straks vast aan de equipment, is het te droog, dan laat het zich niet meer in een mal persen. Eenmaal uit die mal herken je de witte isolator van een bougie.

Zeker na het bijslijpproces. Deze isolatoren hebben nu hun uiteindelijk vorm, maar nog niet hun uiteindelijke maat”, vertelt Pino. “Ze zijn nog van klei.” Dat verandert als ze in dertig uur op een wagonnetje door een 1.500 °C hete tunneloven worden gevoerd. “Hier krimpen ze nog, maximaal zo’n 25 procent.” Dat klinkt als ongeveer, maar: “Je snapt hoe belangrijk het is voor de toleranties om die hoeveelheid krimp exact in de hand te hebben.”

Koud vormen

Drie andere onderdelen van de bougie worden koud geperst. Het gaat om de huls, de centrale elektrode en de aansluitpen waar de connector opkomt voor aansluiting op bougiekabel of penbobine. “Dat is een techniek die veel mogelijkheden biedt en weinig afval oplevert”, legt Pino uit. We zien hoe in zes stappen uit een stukje buis een huls wordt gevormd.

Multimerk Champion. Federal Mogul blaast Champion nieuw leven in, maar niet alleen als bougiemerk. Onder de naam Champion levert Federal Mogul behalve een complete lijn onstekingsdelen ook filters, ruitenwissers, remdelen en lampjes.

Multimerk Champion. Federal-Mogul blaast Champion nieuw leven in, maar niet alleen als bougiemerk. Onder de naam Champion levert Federal-Mogul behalve een complete lijn onstekingsdelen ook filters, ruitenwissers, remdelen en lampjes.

Daarna is het met enkele bewerkingen, zoals het schroefdraad tappen en het aanlassen van de massaelektrode, helemaal een bougiehuls.

“Dat aanlassen van die elektrode moet je niet onderschatten”, weet Pino: “De toevoegingen in het staal van de huls en de nikkel-legering van de massa-elektrode zorgen ervoor dat ze zich niet gemakkelijk aan elkaar laten lassen. De verbinding komt tot stand via weerstandlassen.

Daarbij wordt de massaelektrode zeer snel rondgedraaid en op de huls gedrukt. Door de wrijving smelten beide delen en komt de verbinding tot stand. De exacte positie van de massaelektrode is van groot belang. In DI-motoren moet die op een vaste plaats staan. Dat maakt het aandraaien met de momentsleutel bij montage nog belangrijker.” Ook de iridium of platina tip komt heel nauwkeurig op de centrale elektrode door weerstandlassen.

Weerstandpoeder

In de assemblage wordt eerst de centrale elektrode in de isolator geschoven. Dan volgen vier injecties met poeder: “De eerste is koper, dan twee met koolstof en nog een met koper. Dat is nodig omdat een bougie afhankelijk van zijn specificaties een weerstand van 1 to 9 kΩ moet hebben.” Op het poeder komt de aansluitpin en het geheel krijgt een warmtebehandeling van 40 minuten bij 900 °C, waarbij het poeder smelt.

De isolator wordt in de huls geperst. Een elektrische stroom zorgt straks dat de bovenrand van de huls opgloeit. Bij het afkoelen trekt dat deel van de huls samen om een ijzersterke verbinding met de isolator te vormen.

De isolator wordt in de huls geperst. Een elektrische stroom zorgt straks dat de bovenrand van de huls opgloeit. Bij het afkoelen trekt dat deel van de huls samen om een ijzersterke verbinding met de isolator te vormen.

Ten slotte wordt de geassembleerde isolator in de huls geperst. Daarbij zorgt een elektrische stroom ervoor dat de bovenrand van de huls opgloeit. Bij het afkoelen trekt dat deel van de huls samen om een ijzersterke verbinding met de isolator te vormen.

Pino vat de sterke punten van de fabriek samen: “Goed in keramiek, in koudvormen, in de meettechnieken om de elektroden precies te positioneren en in de productie van prototypen om samen met autofabrikanten tot innovatieve nieuwe ontwerpen te komen.”

Aan wat voor innovaties we dan moeten denken? Daar mag Pino niet veel over zeggen. Toch kan hij het niet laten twee spectaculaire bougie-ontwikkelingen, waar (ook) Champion aan werkt, te noemen: “De voorkamerbougie, die we al kennen uit de Formule 1, en de coronabougie.”

Een collega-journalist kijkt verder vooruit. “Wat gaan jullie hier in Chazelles doen als er straks alleen nog elektrische auto’s rijden? Die hebben geen bougies nodig.” Pino verwacht dat dat nog wel even gaat duren. “Maar als het moment ooit komt, dan passen we ons aan. Dan gaan we produceren wat dan nodig is. Vroeger maakten ze hier hoeden…”

Meer weten over bougies? We schreven er eerder over. Voorkamerbougie in de Formule 1? Coronabougie?

Reageer op dit artikel