artikel

Autonomie in 5 stappen; van autonoom rijden tot aansprakelijkheid

Techniek 777

In onze tak van sport mag je zeggen dat ‘autonoom’ rijden het gesprek van de dag is. Wat kunnen we al, wanneer worden auto’s volledig autonoom? En wat betekent dat dan? Fabrikanten mogen graag schermen met ‘autonome’ systemen in hun nieuwe model. Nu blijkt er sinds 2014 een algemeen te gebruiken maat te zijn voor autonomie, SAE J3016. Die beschrijft autonomie in vijf stappen.

Autonomie in 5 stappen; van autonoom rijden tot aansprakelijkheid
Op experimentele basis zal Jaguar Land Rover volgend jaar in echt stadsverkeer verder testen met Autonomous Urban Drive, volgens hen autonoom rijden op niveau 4, binnen tien jaar in productie.

Met deze standaard wil de Amerikaanse Society of Automotive Engineers spraakverwarring tegengaan, bij de opkomst van autonoom rijden. Hiervan maakte SAE een indeling in zes niveaus.

Daarin is ‘level 0’ geen enkele automatisering, daarom tellen wij de vijf niveaus waarin wel iets is geautomatiseerd. Een handig handvat, waarnaar we altijd zouden moeten vragen als een auto ‘autonoom’ wordt genoemd. “Op welk niveau dan, volgens SAE J3016?”.

Alleen in makkelijke situaties autonoom

Dynamische rijtaak

Onder autonomie telt SAE niet de strategische rijtaak, bepaling van reisdoel en route. Het gaat alleen om het rijden zelf, de ‘dynamische taak’. Meer specifiek is dat sturen, remmen, gasgeven en de omgeving waarnemen. Al het andere is bijkomstig, zoals richting aangeven, licht of ruitenwissers aanzetten, schakelen. In veel nieuwere auto’s is dat allang geautomatiseerd.

  • Level 1: rij-assistentie. Alleen het sturen, of het gasgeven en remmen wordt in bepaalde situaties automatisch door een assistent geregeld. Zoiets als op de snelweg/buitenweg adaptieve cruise control, of een rijbaanassistent die vanzelf bijstuurt.
  • Level 2: deel-automatisering. Zowel sturen als remmen/gasgeven worden in bepaalde situaties automatisch geregeld. Denk aan een file-assistent die vanzelf in de rij meerijdt en stopt.

Sensoren nemen omgeving waar

Autonoom rijden, van file assistent tot volledige autonomie

Wat nu ‘autonoom rijden’ wordt genoemd is meestal een file-assistent, zoals ook Tesla’s Autopilot. Vanzelf meerijden in de rij op buitenwegen, maar handjes aan het stuur houden: autonomie niveau 3.

Echt geautomatiseerd rijden begint pas wanneer de auto zelf zijn positie op de weg en wat er om hem heen gebeurt waarneemt, dus de waarnemen over kan nemen van de bestuurder.

  • Level 3: voorwaardelijke automatisering. Onder bepaalde omstandigheden kan de auto vanzelf rijden, maar hou de handjes aan het stuur. Zodra het automatisch systeem de situatie niet goed meer denkt te herkennen wordt de bestuurder aangemaand de controle over te nemen.
  • Level 4: hoog geautomatiseerd. De auto rijdt vanzelf onder bepaalde omstandigheden, en kan dat ook volhouden als de bestuurder niet reageert op een verzoek van het systeem om het roer weer over te nemen. Handjes mogen los van het stuur.
  • Level 5: volledig autonoom. Onder alle omstandigheden kan de auto vanzelf rijden, hulp van een bestuurder is niet nodig. In principe hoeven er geen stuurwiel of pedalen meer te zijn.

Moest iedereen eigenlijk weten

Op zijn best zijn we nu bij niveau 3 van de automatisering, als we naar productiemodellen kijken. Dit zou voor de veiligheid iedereen met automatische assistenten in de auto ingeprent moeten worden.

De boodschap: het stuur loslaten mag hooguit voor heel even, als de assistenten aan staan. Het moet ook duidelijk zijn in welke omstandigheden zij in staat zijn automatisch te rijden. Grofweg kunnen ze dat alleen nog in simpele situaties, waar je als bestuurder jezelf zit te vervelen omdat er niks bijzonders gebeurt.

De grote verwarring over autonoom rijden

We kunnen er niet omheen, klassiek voorbeeld is de Autopilot van Tesla, dat sterk gelooft in autonoom rijden. Maar zo ver zijn ook zij nog lang niet. Recent kwam een diepgaand onderzoek vrij van het ongeval waarbij een Tesla-rijder omkwam onder de oplegger van een vrachtwagencombinatie.

Autonoom "Remote" inparkeren

Inparkeren met afstandsbediening via de tablet, hoe autonoom is dat? Eigenlijk niveau 2, niet de auto zelf maar de persoon met de tablet neemt waar en controleert de parkeermanoeuvre. (foto Bosch)

Wat bleek? Hij had Autopilot voor meer dan een half uur aan staan, maar hield al die tijd hooguit een minuut het stuurwiel vast. Heel even, elke keer dat de auto weer waarschuwde: handen aan het stuur. Onduidelijk bleef waarom noch Autopilot, noch de bestuurder de afslaande trekker/oplegger opmerkte waar de Tesla onder dook.

Ook een aardige: nu pas kunnen Tesla’s met de nieuwste hardware, dankzij een software update, automatisch inparkeren. Een trucje dat de Toyota Prius al vele jaren geleden beheerste.

Eerst aansprakelijkheid regelen

Was dat dan al ‘autonoom’? Nee, een soort niveau 1-plus. Bij parkeerassistenten moet je zelf de snelheid regelen, alleen insturen gaat vanzelf, en over korte afstand de omgeving (het parkeervak) herkennen.

Kan inparkeren in  een garage nu ook automatisch, dan zitten we op een simpel niveau 3: één situatie waarin de auto op wandeltempo vanzelf kan rijden. Serieus wordt het pas als niveau 4 binnen bereik komt. Als wettelijk is toegestaan, met het oog op aansprakelijkheid, het stuur los te laten.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels